M17 - Swan Nebula - Narrowband

 

M17 - Swan Nebula - Νεφέλωμα του Κύκνου ή Ωμέγα - Narrowband

Το Νεφέλωμα Ωμέγα, γνωστό και ως Νεφέλωμα Κύκνος και Νεφέλωμα Πέταλο, με κωδικό καταλόγου Messier 17, είναι νεφέλωμα εκπομπής σε απόσταση περίπου 5.500 ετών φωτός στον αστερισμό του Τοξότη. Είναι ορατό με γυμνό μάτι από σκοτεινό ουρανό, πάνω στην περιοχή του Γαλαξία. Ανακαλύφθηκε από τον Philippe Loys de Chéseaux το 1745, ενώ ο Charles Messier το ανακάλυψε ανεξάρτητα το 1764 και το πρόσθεσε στον κατάλογό του. 

Οι ονομασίες Νεφέλωμα Ωμέγα και του Κύκνου προέρχονται από τη μορφή του όταν το παρατηρεί κάποιος με τηλεσκόπιο καθώς μοιάζει με το κεφαλαίο Ω της ελληνικής αλφαβήτου (έχει μια κεντρική λαμπρή καμάρα με σκοτεινό νέφος στο κέντρο και 2 προεκτάσεις σε κάθε μεριά, η μία μεγαλύτερη) ή σαν έναν κύκνο που στέκεται σε μια λίμνη, με την φωτεινή καμάρα να είναι ο λαιμός και το κεφάλι και η μία μεγάλη προέκταση το σώμα του. 

Το νεφέλωμα Ωμέγα έχει διάμετρο περίπου 15 έτη φωτός, με εκτιμώμενη μάζα 800 ηλιακές μάζες. Το νέφος διαστρικής ύλης της οποίας είναι μέρος έχει διάμετρο περίπου 40 έτη φωτός. Το ανοικτό σμήνος NGC6618 βρίσκεται μέσα στο νεφέλωμα και κάνει τα αέρια του νεφελώματος να λάμπουν εξαιτίας της ακτινοβολίας των θερμών, νέων άστρων. Είναι από τα νεαρότερα ανοιχτά σμήνη με ηλικία λίγο πάνω από 1 εκατομμύρια έτη.

Η λήψη του στόχου έγινε από το κέντρο της Αθήνας με τη χρήση φίλτρων εκπομπής στενού φάσματος (narrowband), στα μήκη κύματος των χημικών στοιχείων Υδρογόνου α (Ha), τριπλά ιονισμένου Οξυγόνου (OIII) και διπλά ιονισμένου Θείου (SII). Με αυτόν τον τρόπο η καταγραφή έγινε δυνατή καθώς αποκόπηκαν οι ακτινοβολίες της ανθρωπογενούς φωτορύπανσης (στα φίλτρα Ha και SII) ενώ στο OIII τα πράματα είναι πιο δύσκολα λόγω των λαμπτήρων LED που πλέον χρησιμοποιούνται και εκπέμπουν πιο έντονα στο πράσινο - μπλε, εκεί που είναι και η γραμμή εκπομπής του OIII. 

Η χρήση φίλτρων εκπομπής στενού φάσματος μας δίνει μια καταγραφή των νεφελωμάτων εκπομπής στα χημικά στοιχεία που εκπέμπουν λόγω του ιονισμού τους από τα θερμά άστρα που περικλύουν. Έτσι, δεν είναι φως των αστεριών που αντανακλούν πάνω στα νέφη αυτά αλλά το ίδιο το αυτόφως του νεφελώματος. Με χρήση οπτικών φίλτρων (στο μήκος κύματος που βλέπει το ανθρώπινο μάτι) μπορεί να καταγραφεί η ανάκλαση του φωτός των άστρων στα νέφη, προσδίδοντας ελαφρώς διαφορετική δομή στο νεφέλωμα, αλλά απαιτείται σκοτεινός ουρανός καθώς επηρεάζονται από τη φωτορύπανση. Η τεχνική narrowband είναι διαδεδομένη για τα νεφελώματα εκπομπής, ειδικά στην χρωματική παλέτα που μας γνώρισε το τηλεσκόπιο Hubble, με το SII ως κόκκινο, το Ha ως πράσινο και το OIII ως μπλε, δίνοντας αυτή τη φουτουριστική εικόνα.

Τοποθεσία : Ακρόπολη, Αθήνα, 6-7/2026
Place : Athens, 6-7/2026

Στήριξη (Mount) : AZEQ6

Τηλεσκόπιο (Telescope) : Skywatcher 8inch Quattro f4 Carbon

Κάμερα (CCD) : ATIK460exm

Φίλτρα (Filters) : Astrodon Ha (5nm), OIII (3nm), SII (5nm)

Οδηγητικό (Autoguiding) : ZWO OAG - ASI 664mc

Αντικείμενο (Object) : M17

Αστερισμός (Constellation) : Τοξότης (Sagitarius)

Χρόνοι έκθεσης (Exposure Times) :
HST Palette : R(SII) G(Ha) B(OIII)
Ha  : 18 x 600 sec (3h)
SII : 16 x 600 sec (2h40m)
OIII: 24 x 600 sec (4h)